
Mwalimu HAKIZIMANA Maurice
Isomo ry’imitekerereze umuco n’Amateka: Guhungabanya ururimi,indimi shami, umuco, ibirango by’umuco,amazu yibutsa Amateka, Amazina y’ahantu,y’abantu n’ibindi ni ugukora amahano.Reka mbisobanuze siyansi [ubumenyi bwo mu ishuri]
II Kunkurikira kuri Whatsapp https://whatsapp.com/channel/0029VaCyM5ILdQejDYwQ2b2u II Kunkurikira kuri facebook: https://www.facebook.com/professormaurice/.

(I) Gusenya inyito zimenyerewe ku mpamvu za politike
Kwitwa umunyenduga, umukiga, umukonyine, kimwe no kwitwa umuhutu,umukirisitu, umutwa, umupagani, umututsi, umunyabutare, umushi, umuzigaba, umushiru, umugoyi, umunyabyumba,umukiga,umurera,umusinga,umukono, umugatulika, umuyisilamu, umukire, umukene, umurwayi, umukiliya, umucuruzi, umutegetsi, umuyobozi, umuturage, umunyakigali, umwalimu, umugabo, umugore, umutinganyi, umufungwa, umugororwa, umupolisi n’andi mazina asobanura ivuko ryawe,ubwoko bwawe,idini ryawe,intara yawe, umuco wawe,akazi kawe, umuryango n’inzu ukomokamo,cyangwa imimerere urimo BITWAYE IKI KOKO?
Ikibi ni ukubikoresha ubangamira abo mudahuje ayo matsinda, ubavangura niba ubayobora,cyangwa ugamije kubagirira nabi.
Nanone ababi ni abanyepolitike bagiye bakoresha izo nyito bagamije gutandukanya abantu (diviser) kugira ngo babayobore(régner) cyangwa ahubwo babayobye(les faire tomber dans un gouffre)! Kuva kera kugeza n’uyu munsi!
Abategetsi iyo babuze ibisubizo by’ibibazo nyabibazo by’abaturage bakunze guhimba ibibazo bitariho!
Nanone ariko gusenya imvugo zimenyerewe no guhindura inyunguramagambo zisanzwe mu rwego rwa politike biba bigamije ikintu gikomeye : gusenya icyahuzaga abantu.
Wibuke,ururimi rwacu ruraduhuza! Ururimi ni umuco! Iyo abantu bari basanzwe baganira batangiye gutangira kwiga bundi bushya inyunguramagambo ngo yemewe n’ubutegetsi n’itemewe,uba usenye cya kiraro cyahuzaga abantu! Ururimi ni umuco.Kurukoraho,ni ugusenya umuco mu cyayenge.
(II) Gusenya no kugira urw’amenyo indimishami
Ni nako bimeze ku ndimishami zacu: Ikigoyi, Ikirera,Ikinyenduga,Ikiganza,Igikiga,Amashi,n’izindi! Ni ntakorwaho! Guseka no guha inkwenene abavuga ukundi si ubwenge buba bubiduteye ! Indimi shami (dialectes/variantes ) zagombye kurindwa cyane.Ni ubukungu bw’igihugu [richesse patrimoine linguistique].
Dupfa kuba dufite ururimi rw’igihugu ruduhuza twese!
Mu Bufaransa hose bavugana mu gifaransa ariko ikivugwa i Paris si cyo kivugwa Marseille.Hari n’izindi ndimi shami nyinshi cyane (zirenga 70) nk’urwitwa alsacien,breton,corse,basque,catalan,occitan,iki arpitan, igi flamand occidental,picard, n’iki normand,ntiriwe nzimarayo!
Muri make gusenya ururimi n’indimi shami zarwo(détruire une langue ou des dialectes) bisobanura:
(1)Gusibangana ibyo rubanda rwibuka byose (effacer la mémoire collective),
(2) Gusibanganya uruhererekanemvugo mu muco w’Abanyagihugu(faire disparaître les traditions orales),
(3) Kwibagiza imigani,ubuvanganzo n’ubwenge bw’abasokuruza (faire disparaitre les proverbes et les savoirs ancestraux) (4)Guhungabanya imizi shingiro n’ibiranga abanyagihugu(fragiliser l’identité culturelle d’un peuple.)!

(III) Gusenya umuco n’ibirango byawo
Nanone urabona ko atari ibintu byahuriranye (coïncidence) kuba amagambo acibwa cyangwa agirwa ibigize icyaha, icyarimwe no guca amasaka,ikigage, urwagwa, umusururu na kamata mu byaro byose icyarimwe! Mu gihugu,urwagwa n’ikigage ni bimwe mu birango by’igihugu (symboles du pays)!
URWAGWA N’IKIGAGE NI BIMWE MU BIRANGO BY’IGIHUGU [SYMBOLES DU PAYS].
Muri make guca ibihingwa n’ibinyobwa gakondo by’igihugu cyangwa kubihindanya kubigira urw’amenyo no kubyangisha rubanda bisobanura:
(1) Kurandura imizi y’igihugu ba nyiracyo bakishaka bakibura (Affaiblir le sentiment d’appartenance)
(2)Gusibanganya ibikorwa n’imigenzo by’umuco n’imihango byahuzaga abanyagihugu (Faire disparaître des pratiques culturelles et des rites de partage).
(3) Guhindura buhoro buhoro bene igihugu abanyamahanga muri cyo (Éroder progressivement l’identité nationale.)


(IV) Gusenya amazu yibutsa Amateka y’igihugu,guhindura amazina y’ahantu
Iyo urebye Intego zo guhindura amazina y’intara,amazina y’uturere,gusenya amazu yambukiranyije ibihe aho yari hakagirwa intabire cyangwa hakubakwa ibindi,byose biri mu mujyo umwe wo GUSENYA IBIRANGO BY’IGIHUGU,BY’UMUCO,BY’AMATEKA!
Ibi kandi biri no mu kugira urw’amenyo amazina bwite y’abantu,nk’aho dukunze kumva amazina arimo Imana asekwa,agirwa urw’amenyo n’abayobozi bakuru mu nzego zose.Amazina arimo Imana ni ay’Abanyarwanda ashingiye ku muco n’imyizerere (nka Benimana, Habimana, Hakizimana, n’ayandi) nta kibi cyangwa ikosa atwaye, ahubwo agaragaza ubutunzi bw’ururimi n’amateka y’ababyeyi bise abana babo bitewe n’ibihe banyuragamo cyangwa Imana bashimaga. Gushaka kurandura Imana mu muco nyarwanda cyangwa amazina ayerekezaho, ntibikwiriye kimwe n’andi mazina yose gakondo ab’ubu bavuga ko ngo atera ipfunwe nka Bapfakurera; Nduhungirehe,Mbonyumutwa,Nzabamwita, Nzamwitakuze, Rwarakabije, Rurihose, n’ayandi. Buri zina ribitse amateka y’ababyeyi cyangwa y’igihe umwana yavukaga. Kuyasibanganya ni ukurandura ubuvanganzo gakondo.
Muri make guhindagura amazina y’ahantu habitse Amateka bisobanura
(1) Gutaba Amateka y’aho hantu cyangwa gukora ku buryo abakiri bato batazigera bayamenya cyangwa bigorana kuyamenya (Rendre l’histoire de ces lieux plus difficile à transmettre et à comprendre.)
(2) Gusibanganya Amazina y’aho mu mitwe y’abantu hafite ibyo hibutsa, no gusibanganya amazina bwite bahafite Amateka(Effacer la mémoire des lieux et des personnages historiques.)
(3) Guca ikiraro cyahuzaga indagihe(ubu) n’impitagihe(Amateka) (Contribuer à une rupture entre la population et son passé.)


Ahandi amazu afite ibyo yibutsa arabungwabungwa kabone n’iyo yaba atari aya Leta nk’umusigiti w’Amateka,Kiliziya y’Amateka,Urusengero rw’Amateka, Gereza y’Amateka,Amazu y’Amateka muri buri mugi,yewe ndetse Amazu bwite y’abantu bwite ariko abitse Amateka y’aho ari, ahandi bifatwa nk’UMUTUNGO W’IGIHUGU (patrimoines nationales)!.

Muri make gusenya amazu yibutsa Amateka y’igihugu ni guhindura amazina akomeye y’ahantu habitse Amateka bisobanura
(1) Gusibanaganya aho igihugu cyavuye n’uko cyagiye gitera imbere mu Mateka yacyo(effacer les repères historiques)
(2) Guca umurunga uhuza ab’igihe(ikiragano) kimwe n’ab’ikindi ku buryo bamera nk’igiti kidafite imizi (rompre le lien entre les générations)!
(3) Guhindanya umurage w’umuco twasigiwe n’abatubanjirije n’ibyakozwe byose n’abaturebeye izuba bose(Appauvrir l’héritage culturel et la mémoire nationale)
(V) Umwanzuro n’icyakorwa
Ibi byose maze kuvuga n’ibindi abategetsi basenya ku bwende,imva bataburura, amarimbi y’abayoboye igihugu bose ingoma zose atitabwaho, imvugo n’amazina bagira icyaha cyangwa bagira urw’amenyo, kuvangavanga indimi babwira abatazizi,gusenya ibirango by’umuco nk’amasaka, ikigage,urwagwa n’ibindi n’ibindi bikubiye mu cyo muri siyansi yiga iby’imitekerereze (psychologie) bita kurandura ibikuranga no kwimika ukwibura imizi cyangwa CRISE D’IDENTITÉ.

Muri siyansi yiga iby’imitekerereze icyo twita “Crise d’identité” [identity crisis] ni iki?
Ni ugushyira umuntu cyangwa abantu mu mimerere ituma yishaka akibura, ntamenye neza neza uwo ari we [qui il est] kuko imizi ye yose yaranduwe,ntamenye aho ava[d’où il vient] kuko hasibanganyijwe, ntamenye umwuga,za kirazira n’imyitwarire yasigiwe n’abo akomokaho [ses valeurs transmises] ntanamenye uruhande aherereyemo[quoi il appartient].
Ibiri amambu (ahubwo) usanga yaravangiwe ntabe we nyakuri ntanabe undi wundi[se sentir confus], ntamenye ibihe[perte de repères] bityo n‘igihe kizaza cye kigahungabana [difficulté à se projeter dans l’avenir.]
Simvuze ko bidakwiriye gusa ahubwo ni amahano(ni ukuvuga ishyano ryiyongera ku rindi shyano bikama amahano)! Hakenewe ko abakuru n’abahanga bagira bati “musigeho”! Bari hehe se?
Isomo rirarangiye. Ntako ntagize,ubwo abanyabwenge murambwira icyo nibagiwe cyangwa niba ari jye wibeshya!Ntimugasaze!
Iyi si,

Mwalimu Hakizimana Maurice ni umwarimu (enseignant) umusemuzi n’umuhinduzi (traducteur-interprète) n’umwanditsi (écrivain) ukorera i Paris,mu Bufaransa.

Mwalimu Hakizimana Maurice ni umwanditsi w’igitabo “UTABA AMATEKA NTABONA ITAKA” Editions Scribes cyavuyemo iyi nyandiko yose.
Igitabo UTABA AMATEKA NTABONA ITAKA kiboneka gicapye kuri Amazon unyuze hano:
https://sellercentral.amazon.com/nms/redirect/98e82759-1a8e-30da-b03d-97ecd6fa2281?nt=PRINT_LISTING&sk=BHA8IdY56n9BoLFaPNd1bWm5-xgcP2zJgEk5Dnxeqdwdhyo_EcOiXVfOw2gMApbV9-HvwpATOID5XhQ8TNzZwg&n=1&u=aHR0cHM6Ly93d3cuYW1hem9uLmNvbS9kcC8yOTMxMjY2MjIx.
UTABA AMATEKA NTABONA ITAKA kiboneka no muri format électronique (soft copy) unyuze hano: https://www.amazon.it/Utaba-Amateka-Ntabona-Itaka-Afrikaans-ebook/dp/B0GTQZ4CBC?fbclid=IwVERDUARzok1leHRuA2Flb
KWAMAMAZA
TIDAS – Traduction (guhindura mu ndimi inyandiko), Interprétariat (gusemura) &Accompagnement dans vos démarches d’asile et de séjour en France” (gufasha byose mu bijyanye n’amadosiye asaba ubuhunzi, gutura, no kubona ibyangombwa byose byo gukorera no kuba mu Bufaransa)
Murakaza neza muri TIDAS
Intego yacu: gufasha abanyamahanga baba mu Bufaransa guhangana n’imbogamizi z’ururimi n’iz’ibyangombwa byose.
Serivisi zacu:
Itumanaho n’ubusemuzi mu gihe cyo guhura n’abategetsi cyangwa gushyira ku murongo dosiye zawe Kugufasha dosiye zo gusaba ubuhungiro
Ubufasha bwose mu bijyanye n’amadosiye yo gutura, no kubona ibyangombwa byose byo gukorera,kwiga no kuba mu Bufaransa
Hamwe na TIDAS, ubona serivisi ya kinyamwuga, yemewe n’amategeko; yita ku bantu kandi yizewe.Twizera ko buri muntu akwiye gutegwa amatwi no gufashwa.
Twandikire uyu munsi tuvugane ku mushinga wawe kuri (+33) 07 58 90 35 49 cyangwa utwandikire kuri tidasetvous@gmail.com
