Mu Muryango w’ibihugu bikoresha igifaransa: Ni nde watsinzwe,ni nde watsinze?

This image has an empty alt attribute; its file name is image-63.png

Prof HAKIZIMANA Maurice

Nyuma y’uruhererekane rw’ibikorwa bishyushye bya dipolomasi biherutse kubera mu Muryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), hari ikintu kimwe gikwiye kubanza gushimangirwa: ibyabereye i Phnom Penh ntibyari bikwiye na rimwe kuba. Hari n’ibihe byageze aho ibintu bisa n’urwenya ruteye isoni. Bityo rero, nta mpamvu yo kongera gusubiramo uko ibyabaye byakurikiranye, kuko amakuru y’ibanze kuri ibyo byose asanzwe azwi.

Mu gihe cyo gusuzuma ibyavuye muri ibyo bikorwa, buri wese ashobora kubyifatira umwanzuro we. Njye ku giti cyanjye, mbona ko bigoye kugaragaza uwatsinze ku buryo budashidikanywaho cyangwa uwatsinzwe burundu. Umwanzuro w’ubwumvikane wagezweho amaherezo wafashije, mu rugero runaka, kongera kuringaniza imbaraga z’impande zari zihanganye. Icyakora, inyungu n’igihombo ntibyagabanyijwe kimwe mu mpande zitandukanye zabigizemo uruhare.

Umwuka w’amakimbirane akaze hagati ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo n’u Rwanda mu Muryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa.

Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC)

Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo ishobora kwemeza ko yabashije kurushaho kumenyekanisha ibibazo biyihangayikishije no kumvikanisha igitekerezo cyayo ku kibazo cy’u Rwanda mu muryango w’ibihugu bikoresha Igifaransa. Mu kwimurira impaka ku rwego rwa dipolomasi, Kinshasa yashoboye guha ibirego n’ibyifuzo byayo isura mpuzamahanga kandi ibyinjiza bose babireba mu muryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa, inakomeza gushyira ikibazo cy’umutekano muke mu burasirazuba bw’igihugu cyayo ku isonga ry’ibyaganiriweho.

Birakwiye kwibutswa ko mu myaka myinshi ishize, Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa wari warahisemo guceceka kuri iyi ntambara, ivugwa n’Umuryango w’Abibumbye ko yahitanye abantu ibihumbi byinshi. Iyi ntambara yari imaze igihe kirekire itagaragara mu bibazo byashyirwaga imbere n’uyu muryango. Nyamara, amaherezo yaje gushyiraho gahunda yayo bwite y’ibigomba kuganirwaho muri aya matora, kuva yatangira kugeza irangiye.

Nk’igihugu cya mbere ku isi mu kugira umubare munini w’abavuga Igifaransa, hano RDC yari ihafite uburemere bukomeye mu rwego rwa politiki n’ishusho mpuzamahanga, byayihaye ubushobozi bwo kugira uruhare rukomeye mu biganiro. Mu gihe umwuka w’amakimbirane hagati yayo n’u Rwanda wari ukomeje, Kinshasa yagize uruhare mu gutuma ikibazo cyo gusimbura Louise Mushikiwabo gihinduka ikibazo cya dipolomasi kirenze kure imipaka z’amatora asanzwe.

Nubwo itageze ku ntego zayo zose, Kinshasa ishobora kwishimira ko hari umusaruro ukomeye yabonye mu rwego rwa politiki na dipolomasi: igitekerezo cyo guha Louise Mushikiwabo manda ya gatatu cyakuweho. Urebye uko imbaraga zari ziringaniye mu ntangiriro, uyu ni umusaruro ukomeye kuri dipolomasi ya Kongo.

U Rwanda

Ku ruhande rw’u Rwanda, umusaruro wabonetse urimo impande ebyiri zidasa. Louise Mushikiwabo azakomeza by’agateganyo imirimo ye mu gihe cy’amezi cumi n’abiri y’inyongera. Ibi bituma Kigali itagomba guhita ibura uhagarariye igihugu cyayo ku buyobozi bw’uyu muryango.

Icyakora, ibikubiye mu bwumvikane bwagezweho i Phnom Penh bisaba ko u Rwanda rwemera ikiguzi gikomeye: amahirwe yo guha Umunyamabanga Mukuru uriho manda ya gatatu yakuweho. Byongeye kandi, nk’uko amakuru aturuka ku bantu benshi bakurikiranira hafi iki kibazo abivuga, u Rwanda rwiyemeje kutazatanga umukandida mu matora azakurikiraho. Bityo, Kigali ikomeza kuyobora OIF mu gihe cy’inzibacyuho, ariko ikareka amahirwe yo gukomeza kugira Umunyarwandakazi cyangwa Umunyarwanda ku buyobozi bwayo nyuma y’icyo gihe.

Nubwo bimeze bityo, gukomeza kuri uwo mwanya ntibigaragaza intsinzi nyakuri ya dipolomasi, ahubwo ni nko guhabwa akanya ko guhumeka mu rwego rwa politiki. Bityo, isuzuma ry’ibyavuye muri ibyo biganiro ririmo impande ebyiri: inyungu yo gukomeza ubuyobozi mu gihe gito, ariko hakabaho gusubira inyuma mu rwego rwa politiki mu gihe giciriritse.

Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa

Naho ku Muryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa, wo warokotse ibintu byashoboraga kuwushyira mu kaga gakomeye: gusenyuka bitewe n’amacakubiri hagati y’ibihugu biwugize. Icyemezo cya RDC cyo kuwuvamo, amakimbirane hagati ya Kinshasa na Kigali, ndetse no kutabasha kumvikana ku muntu uzasimbura Louise Mushikiwabo, byari byateje ibyago nyakuri byo gucikamo ibice.

Inkuru byenda gusa: Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (Francophonie): Ese waba uri mu nzira yo gusenyuka no gucikamo ibice?

Ubwumvikane bwagezweho i Phnom Penh bwafashije kwirinda ko uwo muryango ucikamo ibice ako kanya. Ibihugu biwugize byahisemo gusubika icyemezo aho kureka ko kutumvikana kwabo guhinduka intambara yeruye hagati y’inzego z’umuryango. Bityo, Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa wakomeje kugaragara nk’uwunze ubumwe, ariko ubwo bumwe bufite intege nke: ikibazo cya politiki nticyakemutse, ahubwo cyimuriwe mu gihe kizaza.

Gusubika amatora amezi cumi n’abiri, biherekejwe n’itangazwa ry’ivugururwa ry’imikorere y’amatora, bigaragaza ubushobozi bw’uyu muryango bwo kumvikana, ariko nanone bikerekana intege nke z’imikorere yawo ya none. Mu by’ukuri, Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa warinze ko ibintu birushaho kuba bibi, ariko ntiwakemuye ibibazo byari byawugejeje hafi yo gusenyuka.

Ubufaransa na Emmanuel Macron

Ubufaransa na Emmanuel Macron na bo bafite umusaruro urimo ibyiza n’ibibi. Perezida w’Ubufaransa yari yarakoze ibikorwa byinshi bya dipolomasi agamije gufasha ibihugu kugera ku bwumvikane ku muntu uzasimbura Umunyamabanga Mukuru wa OIF. Icyakora, imbaraga ze ntizashoboye gutuma haboneka umukandida washoboraga kwemerwa n’ibihugu bigize uyu muryango. Igitekerezo cyo kumvikana ku mukandida w’Umunyarumaniya, Dacian Cioloș, RDC yari yagaragaje ko ishobora gushyigikira mu gihe yari kuba ikuyeho umukandida wayo bwite, na cyo nticyashoboye gukemura ikibazo cyari cyarafashe indi ntera.

Nubwo bimeze bityo, ibiganiro byaje kuvamo ubundi bwumvikane: gusubika amatora, gukomeza by’agateganyo kwa Louise Mushikiwabo ku mwanya we, no kwiyemeza kuvugurura amategeko agenga uburyo bwo gutoranya Umunyamabanga Mukuru. Uyu mwanzuro wafashije kwirinda ko ibihugu bigize umuryango bihita bijya mu guhangana, ariko ntiwatanze igisubizo cya burundu ku kibazo cyo gushaka uzasimbura Umunyamabanga Mukuru.

Bityo, dipolomasi y’Ubufaransa yagize uruhare mu gushaka inzira y’agateganyo yo kuva muri iki kibazo, ariko ntiyabashije gutuma igisubizo cya politiki Emmanuel Macron yasaga n’ushyigikiye ari cyo cyemerwa.

Isomo nyamukuru

Isomo nyamukuru dukwiye gukura muri ibi byabaye ni uko Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa wari ugeze hafi cyane y’ikibazo cyari kuwukoza isoni mu buryo bukomeye. Icyo kibazo cyashoboraga guhinduka urwenya ruteye isoni kuri bamwe mu bakandida, ariko ikirushijeho kuba kibi, kikaba cyanateza gusenyuka kwa OIF.

Nanjye, kimwe n’uko byagenze mu bwumvikane bwagezweho i Phnom Penh, nshobora gufata imvugo ya dipolomasi nkavuga ko nta watsinze cyangwa ngo hagire utsindwa. Ariko mu by’ukuri, hari bamwe bungutse byinshi kurusha abandi.

Uretse iryo suzuma ry’ibyavuye muri ibi bikorwa, isomo nyakuri ry’iyi nama rishingiye ku kibazo cyimbitse kurushaho: bizagenda bite mu matora azakurikiraho ateganyijwe mu mwaka wa 2027? Umunyamabanga Mukuru uriho ubu ni we wahawe inshingano zo kongera gusuzuma amategeko agenga amatora, mu gihe politiki y’uyu muryango irimo ibibazo bikomeye cyane. Nyamara, biteganyijwe ko RDC izakomeza gushyigikira umukandida wayo. Kandi buri wese azi ko intandaro nyakuri y’iki kibazo cyagejeje ibintu ku gihombo gikomeye cy’i Phnom Penh ari amakimbirane hagati ya RDC n’u Rwanda.

Soma kandi: Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (Francophonie): amagambo yakiza ibikomere byawo.

None se, mbere yo gutekereza ku ivugururwa ryimbitse ry’amategeko n’imikorere y’Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa, icyihutirwa kurushaho nticyaba kiri ahandi? Ni iki gikwiye gukorwa kuri iyi ntambara, bigaragara ko izakomeza kugira ingaruka ku hazaza h’uyu muryango no ku matora azakurikiraho? Ese koko Umunyamabanga Mukuru uriho ubu ni we muntu ukwiriye kurusha abandi kuyobora ibyo bitekerezo no kugira uruhare mu gukemura iki kibazo?

Indi nkuru wasoma: OIF: Kuba mu muryango w’ibihugu bikoresha igifaransa bimarira iki abaturage b’ibihugu bya Afurika?

Ibyo ni ibibazo byinshi bigitegereje ibisubizo. Icyo nzi neza ni uko ntegereje amatsiko menshi kureba ibyo umwaka wa 2027 uzatuzanira. Kuko nubwo inama yabereye i Phnom Penh yatumye igihe cy’amatora gisubikwa kandi ikarinda ko habaho ugucikamo ibice ako kanya, nta cyemeza ko impamvu zateje iki kibazo zitazongera kubyara ingaruka nk’izo mu gihe kizaza.

Inyandiko yanditswe mu gifaransa na bwana Faustin Kabanza.Yashyizwe mu kinyarwanda kandi itangazwa na Maurice Hakizimana.

Eurêka Academy Studio

Mwalimu Hakizimana Maurice ni umwarimu (enseignant) umusemuzi n’umuhinduzi (traducteur-interprète) n’umwanditsi (écrivain) ukorera i Paris,mu Bufaransa.Ni we nyir’urubuga rw’amakuru Eurêka Academy Studio wanasanga kuri Youtube Eurêka Studio TV

Mwalimu Hakizimana Maurice ni umwanditsi w’igitabo “UTABA AMATEKA NTABONA ITAKA” Editions Scribes cyavuyemo iyi nyandiko yose.


Igitabo UTABA AMATEKA NTABONA ITAKA kiboneka gicapye kuri Amazon unyuze hano:
https://sellercentral.amazon.com/nms/redirect/98e82759-1a8e-30da-b03d-97ecd6fa2281?nt=PRINT_LISTING&sk=BHA8IdY56n9BoLFaPNd1bWm5-xgcP2zJgEk5Dnxeqdwdhyo_EcOiXVfOw2gMApbV9-HvwpATOID5XhQ8TNzZwg&n=1&u=aHR0cHM6Ly93d3cuYW1hem9uLmNvbS9kcC8yOTMxMjY2MjIx.

UTABA AMATEKA NTABONA ITAKA kiboneka no muri format électronique (soft copy) unyuze hano: https://www.amazon.it/Utaba-Amateka-Ntabona-Itaka-Afrikaans-ebook/dp/B0GTQZ4CBC?fbclid=IwVERDUARzok1leHRuA2Flb

Ntugacikwe n’inkuru za Eurêka Academy Studio hano mu nyandiko no kuri Youtube Eurêka Studio TV

KWAMAMAZA

 TIDAS – Traduction (guhindura mu ndimi inyandiko), Interprétariat (gusemura) &Accompagnement dans vos démarches d’asile et de séjour en France” (gufasha byose mu bijyanye n’amadosiye asaba ubuhunzi, gutura, no kubona ibyangombwa byose byo gukorera no kuba mu Bufaransa)

Murakaza neza muri TIDAS

Intego yacu: gufasha abanyamahanga baba mu Bufaransa guhangana n’imbogamizi z’ururimi n’iz’ibyangombwa byose.

Serivisi zacu:

 Itumanaho n’ubusemuzi mu gihe cyo guhura n’abategetsi cyangwa gushyira ku murongo dosiye zawe Kugufasha dosiye zo gusaba ubuhungiro

 Ubufasha bwose mu bijyanye n’amadosiye yo gutura, no kubona ibyangombwa byose byo gukorera,kwiga no kuba mu Bufaransa

Hamwe na TIDAS, ubona serivisi ya kinyamwuga, yemewe n’amategeko; yita ku bantu kandi yizewe.Twizera ko buri muntu akwiye gutegwa amatwi no gufashwa.

 Twandikire uyu munsi tuvugane ku mushinga wawe kuri (+33) 07 58 90 35 49 cyangwa utwandikire kuri tidasetvous@gmail.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *